سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

241

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

خذوه ، فغلّوه ، ثمّ الجحيم صلّوه . و هيچ حسنى ندارد كه قرينه‌اى را خيلى كوتاه‌تر از قرينه قبلى بياورند . مراتب سجع از نظر حسن و عدم آن شارح گويد : طبق نقل مصنّف برخى از ادباء گفته‌اند : بهترين نوع سجع آنست كه قرينه‌ها جملگى با هم مساوى باشند مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده : فى سدر مخضود و طلح منضود و ظلّ ممدود ( در سايه درختان سدر پرميوه بىخار و درختان پربرگ سايه‌دار ، در سايه بلند درختان ) . شاهد در سه قرينه مذكور است كه جملگى از نظر حروف با هم مساوى هستند و مرتبه بعد از آن از نظر حسن سجعى است كه قرائن آن با هم مساوى نباشند ولى قرينه دوّم طولانىتر از اوّلى بوده مانند آن‌چه در فرموده حقتعالى آمده : و النجم اذا هوى ، ما ضلّ صاحبكم و ما غوى ( قسم به ستاره زمانى كه فرود آيد كه صاحب شما هيچگاه در ضلالت و گمراهى نبوده است ) . شاهد در قرينه دوّم يعنى [ ما ضلّ صاحبكم و ما غوى ] است كه از قرينه اوّل يعنى [ اذا هوى ] طولانىتر مىباشد . يا قرينه سوّم طولانىتر باشد مانند آنچه در فرموده حقتعالى